PLANOWANIE PRZESTRZENI RAZEM Z UŻYTKOWNIKIEM
Planowanie przestrzeni partycypacyjne to taki sposób tworzenia miejsc, w którym biorą udział nie tylko specjaliści, ale też osoby, które będą z tej przestrzeni korzystać. Dzięki temu można lepiej dopasować projekt do prawdziwych potrzeb mieszkańców. Każdy, kto chce, może wziąć udział w takim procesie i mieć wpływ na to, jak będzie wyglądać jego okolica – szczególnie jeśli chodzi o miejsca publiczne, ważne dla lokalnej społeczności.
Projekty, które powstają razem z mieszkańcami, są zazwyczaj bardziej praktyczne, ekologiczne, mają więcej zieleni i są po prostu przyjemniejsze do życia. Architekt w tym procesie pełni rolę doradcy – pomaga zrozumieć, co jest możliwe, jak uwzględnić różne potrzeby oraz jak przelać pomysły na papier.
Dla młodych architektów to świetne doświadczenie, które uczy, że przestrzeń to nie tylko budynki czy ulice, ale też miejsce spotkań, emocji i wspólnego działania. Dzięki partycypacji przestrzeń staje się czymś więcej – nabiera znaczenia społecznego i kulturowego.
DRABINA PARTYCYPACJI OBYWATELSKIEJ
Bartłomiej Rey (dla wystawy AMAiA “PartycypujeMY!”, Zodiak, 2024).
Sześćdziesiąt lat temu Sherry Arnstein stworzyła jedną z najbardziej wpływowych teorii partycypacji społecznej. Przyjmując za cel partycypacji redystrybucję władzy, stworzyła klasyfikację realnej kontroli obywatelskiej.
Wraz z każdym kolejnym szczeblem, kontrola obywateli nad miastem rośnie. Nie są to różne „metody” partycypacji, a raczej narzędzie do diagnozy faktycznego wpływu ludzi na decyzje.
1. Kontrola obywatelska
Mieszkańcy zarządzają parkiem, wybierają projektanta. Otrzymują budżet od miasta, ale miasto nie ma kontroli na co je wydadzą. To mieszkańcy podejmują decyzje.
2. Delegowanie władzy
Obywatele mają przeważający głos w procesie wyboru projektanta. Władze miasta chcąc podjąć jakąś decyzję, muszę ją wynegocjować z obywatelami.
3. Partnerstwo
Moc decyzyjna jest podzielona równo pomiędzy użytkowników parku a władze miasta. Razem negocjują wszystkie decyzje.
4. Uspokajanie
Obywatele mają możliwość konsultowania wszystkich decyzji wokół parku i uczestniczą w spotkaniach z projektantami, ale to władze miasta podejmują ostateczne decyzje.
5. Konsultacja
Użytkownicy parku są faktycznie pytani o opinie i uwagi, a także mogą uczestniczyć w procesach projektowania jako głos doradczy lub jako obserwatorzy.
6. Informowanie
Proces partycypacyjny tak naprawdę ma na celu jedynie informowanie mieszkańców o zapadających decyzjach.
7. Terapia
Miasto przeprowadza proces partycypacyjny z mieszkańcami, bo chce im wytłumaczyć jak można zmienić przestrzeń/teren/budynek.
8. Manipulacja
Proces partycypacyjny ma na celu jedynie manipulowanie opiniami mieszkańców, aby zdobyć ich głosy w wyborach.
PARTYCYPACJA W PRAKTYCE
„Zanim podejmie się jakiekolwiek decyzje projektowe, należy się spotkać, porozmawiać o tym terenie i – co bardzo ważne – zrównoważyć te głosy, bo przestrzenie mają swoje różne, nieodkryte wartości.” – dr inż. arch. Monika Wróbel, badaczka, aktywistka miejska.
Film porusza temat renowacji jednego z najstarszych skateparków w Warszawie.
Skupia się on również na tym, jak istotną rolę w życiu miasta pełnią przestrzenie sportowe.
Opowiada: Monika Wróbel – architektka, urbanistka, badaczka miejska działająca w obszarze przestrzeni publicznych, wiceprezeska Fundacji Skwer Sportów Miejskich.
Kamera i montaż: Michał Szymanderski-Pastryk.
Młodzież o mieście dla wszystkich
Uczestnicy Akademii Młodych Architektek i Architektów wspólnie stworzyli krótki film – instrukcję poprawy ekosystemu miasta. Opowiedzieli w nim o krokach, dzięki którym każdy może już dziś poprawić stan ekologiczny swojej okolicy, tym samym dbając o wszystkich mieszkańców miasta.
Teksty, rysunki i prezentacje: Agata Bitkowska, Jan Dobkowski, Kinga Dąbrowska, Marta Staranowicz
Kamera i montaż: Michał Szymanderski-Pastryk
Idealny warsztat planowania przestrzeni szkolnej
Jak zaplanować remont swojej szkoły razem z jej użytkowniczkami i użytkownikami?
Co dodać, aby dzieci czuły się w niej lepiej? Jak zebrać pomysły i zorganizować warsztaty planowania partycypacyjnego?
Zobacz film edukacyjny i zaplanuj własne wydarzenie – Warsztat Planowania Partycypacyjnego z Witkiem Hebanowskim
_____________
INSPIRUJĄCE PRZYKŁADY PARTYCYPACJI Z POLSKI I ŚWIATA
Zebrała: Patrycja Dyląg
Radykalne miasta
Justin McGuirk, Wyd. Bęc Zmiana, Res Publica, Warszawa 2015
Książka o miastach Ameryki Południowej, w której Justin McGuirk opisuje niecodzienne przykłady oddolnych miejskich działań. Przygląda się codziennemu życiu mieszkających tam ludzi; przedstawia także architektów, aktywistów, odważnych polityków i społecznych działaczy, których próby rozwiązania problemu biedy i nierówności społecznych doprowadziły do rewolucyjnych rozwiązań, a tym samym całkowicie zrewitalizowały przestrzeń miejską.
Mycielski Architecture & Urbanism
Polskie biuro zajmujące się m. in. prowadzeniem procesów partycypacyjnych z użyciem metody charette (np. przy planowaniu Pola Mokotowskiego, opisanych w tym Raporcie z Konsultacji Społecznych m. st. Warszawy).
Pracownia MAU wprowadziła metodę tych warsztatów na grunt belgijski, a następnie polski, co wzbogaciło metodologię planowania urbanistycznego w tych krajach.
Comunal Taller de Arquitectura
Dla Comunal architektura nie jest przedmiotem, jest raczej partycypacyjnym procesem społecznym, żywym i otwartym, który pozwala mieszkańcom wyrażać swoje pomysły, potrzeby i aspiracje, zawsze umieszczając je w centrum projektów i podejmowania decyzji.
Do problemów zamieszkiwania na obszarach wiejskich podchodzą kompleksowo. Są zawsze zainteresowani podejściem do odpowiednich rozwiązań warunków społeczno-środowiskowych każdego regionu, współpracując z różnymi specjalistami w zależności od potrzeb każdego projektu. Mocno wierzą w nasz zawód, który jako narzędzie może pomóc poprawić jakość życia społeczności poprzez procesy sprzyjające autonomii, wzmocnieniu pozycji i samowystarczalności.
Kolektyw Micropolis
Grupa architektów zaangażowanych w działania na przecięciu przestrzeni, projektowania i edukacji. Kolektyw interesuje się relacjami społecznymi zachodzącymi w codziennym życiu miast, opracowując projekty i działania na małą skalę. Taka praktyka pozwala na pojawienie się szczególnych cech i lokalnych wyobrażeń, które stwarzają nowe możliwości zaangażowania oraz zbiorowej transformacji przestrzeni.
Prowadzą procesy partycypacyjne w Ameryce Południowej.
Żywa Ulica / Livable Street
i inne inspirujące przykłady: Artykuł Beaty Raś “Akupunktura miasta jako interwencja w przestrzeni publicznej”